„Mnie nazywa bwana. Tak mówi się tutaj do białych mężczyzn. Ty będziesz memsahib (tego słowa używa się tylko w odniesieniu do białych kobiet), a Regina – toto. To znaczy dziecko.”

Nigdzie w Afryce to poruszająca serce i rozum opowieść o losie żydowskiej rodziny w czasie II wojny światowej i dojścia Hitlera do władzy, która ze względu na prześladowania zostaje zmuszona do opuszczenia ojczyzny. Ucieka do Afryki. Najpierw emigruje Walter, mąż i ojciec, następnie sprowadza swoją żonę i córkę. Adaptacja w obcym kraju jest trudna. Zupełnie inne warunki życia nie pomagają w dostosowaniu się do nowego miejsca. Szczególnie trudno jest dorosłym w nowej sytuacji. Jettel traktuje wyjazd jako stan przejściowy i nie zamierza się przystosować. Natomiast dziewczynka, córka, Regina pomalutku wrasta w Afrykę w przeciwieństwie do rodziców. Zaprzyjaźnia się z tubylcami, rozumie przyrodę i otaczający ją świat. Towarzyszymy rodzinie patrząc na jej zmagania, by żyć godnie i szczęśliwie. Chodzimy z Reginą do szkoły, podzielamy jej marzenia o rodzeństwie i patrzymy jak dorasta i zmienia się.

„Każdego dnia po obiedzie siadały w okrągłej plamie cienia, które rzucało kolczaste drzewo rosnące między domem a budynkiem mieszczącym kuchnię. Tutaj łatwiej niż gdziekolwiek indziej na farmie można było upolować zapach ciepłego mleka i smażonych jajek. Kiedy nos się już nasycił, a z ust zaczynała cieknąć ślinka, Regina lekko wtulała się buzią w szal ai. Zanim zasnęła, słyszała wtedy dwa bijące serca.”

Cudowna! Ciepła, klimatyczna opowieść, od której nie można się oderwać. Po wyczerpującym emocjonalnie reportażu pozwoliła mi odetchnąć. Bałam się czytając opis wydawcy, że będzie to banalna historia jakich wiele w literaturze. Temat oklepany, ale w tej książce nie ma banalności. Ludzie, którzy przewijają się na kartach powieści są wyraziści i realni. Nie ma się wrażenia, że są jednowymiarowi.  Książka napisana pięknym językiem, dzięki czemu płynie się po stronach.  Z każdą przewracaną stroną chciałam więcej. Po skończonej lekturze towarzyszyło mi uczucie żalu, że to już koniec. Tę książkę należy przeczytać, jeśli ma się ochotę na piękną, mądrą i wzruszającą historię rodzinną.

„Młode małpki czepiały się brzuchów matek. Regina obserwowała je z zazdrością, chcąc sobie wyobrazić, że również ona jest takim małpim dzieckiem i ma wielką rodzinę, ale czary z lat dziecinnych przestały już działać.”

Kocham twórczość Tove. Kocham i już! Zakochałam się w Muminkach jako dziecko, jako dorosła osoba kocham Tove za jej powieści i opowiadania dla dorosłych. Muminki to tej pory podczytuję i za każdym razem odkrywam coś nowego. Sięgając po Słoneczne miasto, które niedawno ukazało się nakładem Wydawnictwa Marginesy, wiedziałam czego się spodziewać. Książki Tove kierowane do dorosłego czytelnika są zupełnie inne niż Muminki, jest to specyficzna lektura. Lektura przesiąknięta emocjami, niedomówieniami i poetyckością.

„Sporo robi się dla emerytów. Proszę mi wierzyć, nie istnieje na świecie miejsce, gdzie robi się dla nas tak wiele. Zawsze jest lato, no i morze dookoła!”

Słoneczne miasto to idylla dla emerytów, nic tylko korzystać z należnego odpoczynku po długim życiu, spokojnie czekać… Czekać. Ale na co? Na śmierć? Nie oczekiwać już niczego od życia? Bohaterowie powieści boją się śmierci, nie są pogodzeni ze starością i nieuchronnością czasu, chcą czegoś więcej. Mają swoje natręctwa (a kto ich nie ma) i fobie, żyją i oczekują czegoś jeszcze od życia. Kamienne pole to historia mężczyzny, który po przejściu na emeryturę zamierza napisać biografię Igreka. Pomimo braku natchnienia zbiera materiały do książki. W trakcie pracy nad biografią zaczyna wspominać swoje życie, które okazuje się nie było takie, jakie mu się wydaje.

„Wieczorem zaczęło padać, powoli, ale gęsto i zdecydowanie, był to prawdziwy wiosenny deszcz, który być może miał trwać przez całą noc. Powietrze zrobiło się czyste i przyjemne, ogród pachniał. Na werandach wzdłuż alei zapaliły się lampy, wszyscy wyszli i zasiedli w fotelach, żeby popatrzeć na deszcz. W oddali huczała burza, nad Bounty zapłonęło kilka błyskawic.”

Powieści lub opowiadania Tove charakteryzują się nieśpiesznym dryfowaniem wraz z literami, które układają się w zdania.  A zdania w opowieść o zwykłym życiu, które jest niezwykłe. Postaci, które kreuje Tove są zwyczajne, niemal nieciekawe w pierwszym wrażeniu, ale one są najważniejsze. W miarę czytania wyłażą ze stron i wciskają się do czytelniczego serca.

„Niemal wszystko, co do siebie mówimy, naznaczone jest pośpiechem i bezmyślnością, przyzwyczajeniem, przestrachem i potrzebą robienia wrażenia. Tyle niepotrzebnej banalności, przesady i powtarzania, tyle niecnych nieporozumień.”

Trudno mi jest pisać o Słonecznym mieście, jak i o drugiej powieści zawartej w tej książce, Kamiennym polu. Jest to literatura, która wyślizguje się i wymyka, jeśli chce się o niej opowiadać. Powieść należy smakować powoli, delektować się. Twórczość Tove Jansson nie jest na pewno dla czytelników, którzy poszukują wartkiej akcji, silnych emocji i wrażeń. Silne emocje i wrażenia dostaniemy u Tove, ale są one ukryte pod spokojną taflą zwyczajności.

Miejsce na ziemi to powieść, która oddaje głos trzem osobom z trzech pokoleń. To trzy głosy, które wzajemnie uzupełniają i dopełniają obrazu rodziny mieszkającej w Indiach w XIX i XX wieku. Cecily przybywa do Indii w połowie XIX wieku do swojego narzeczonego. Pisze listy do siostry, w których opisuje swoje życie u boku dużo starszego męża w kolonialnych Indiach. Są to listy chwytające za serce, zwłaszcza te, które napisała na chwilę przed powstaniem i maskarą w Kanpurze. Henry to syn Cecily, którego losy poznajemy dzięki jego dziennikowi.

„Pan Mukhrejee mówi, że Śiwa tańcem stworzył świat. Przedtem nie było niczego, ale kiedy zatańczył, jego energia wprawiła wszystko w ruch, zaczął się czas i powstała materia. To ruch sprawia, że wszystko wydaje się konkretne, chociaż wcale takie nie jest. To iluzja, czyli coś, co tylko wygląda na prawdziwe. W sanskrycie określa się to słowem ‚lila’, co oznacza ‚grę’ bądź ‚zabawę’. To także imię dziewczęce. Śiwa jest Stworzycielem, ale zarazem niszczycielem, a kiedy otworzy trzecie oko, iluzja się rozwiej i nastąpi koniec świata. Według pana Mukherejee Hindusi wierzą, że obecnie żyjemy w ostatniej epoce – Kalijudze – podczas której świat ulegnie zniszczeniu i wszystko zostanie spalone na popiół.” (Henry, 15 września 1868)

Lily Londgon jest świadkiem rodzinnej tragedii. W czasie uroczystej kolacji jej matka wręcza ojcu prezent: ręcznie tkany, misternie wyszyty obrus. Dziewczynka ze swej kryjówki jednak nie widzi co się na nim znajduje. Obrus jednak sprawia, że goście uciekają z przyjęcia, a jej ojciec, Henry, zamyka się w gabinecie i popełnia samobójstwo. Ta tragedia kończy jej szczęśliwe dzieciństwo w Indiach ponieważ zostaje wysłana do ciotecznej babki do Anglii. Lily próbuje rozwikłać historię rodziny. Historię mroczną, pełną miłości, namiętności, szaleństwa, zemsty i konfliktów klasowych.

„Tęskniłam za ciepłem słońca, które w Indiach nawet w zimie witało mnie, kiedy każdego ranka wychodziłam na werandę, żeby pławić się w jego złocistym blasku, widząc jego czerwono-złote światło pod zaspanymi powiekami, podczas gdy monsunowy deszcz grzechotał o dach. Tęskniłam za Afzalem Khanem, który przynosił mi śniadanie i zawsze droczył się ze mną, i za szerokim uśmiechem saisa, którym mnie obdarzał, gdy udawałam się na przejażdżkę; tęskniłam za piknikami z ojcem, podczas których siedzieliśmy na szczycie wzgórza, patrząc, jak olbrzymie pomarańczowe słońce zmienia kształt i barwę, powoli okrywając się purpurą i opadając ku szarawej równinie. Tęskniłam za kolorami, dźwiękami, zapachami, ale najbardziej za poczuciem, że jestem kochana. A jednak nie dałam nikomu szansy, by mnie pokochał; trzymałam się na uboczu, za murem milczenia, a gdy przychodzili goście, uciekałam do gabinetu, gdzie ukrywałam się za książkami.” (Lily)

Ta książka prowadzi czytelnika przez Indie pod panowaniem brytyjskim, aż po wydarzenia z I wojny światowej i jej następstwa. Miejsce na ziemi to doskonale napisana książka, która chwyta za serce, przykuwa całą uwagę i nie pozwala jej pozostawić na dłużej. Pokazuje jak wydarzenia wokół nas wpływają na nasze życie, jak głęboko nasze szczęście i poczucie bezpieczeństwa jest kruche. Jak zawierucha polityczna może zburzyć wszystko wokół. Ukazuje również wielką miłość człowieka do miejsca, w którym się wychował, które kocha głęboko i chce powrócić bez względu na okoliczności. To książka pełna emocji, miłości, przynależności i poszukiwaniu własnej tożsamości.

„- Ma oczy twojej matki – powiedział. Po części się cieszyłem, ale po części żałowałem, że nosi w sobie coś z naszej historii. Wolałbym ją uwolnić od tego wszystkiego – od nieubłaganego ciężaru, który nas przytłacza i pcha nasze życie w kierunku, o którym nam się nie śni.” (Henry)

Moja miłość do katalońskiego pisarza zaczęła się przypadkiem. Przypadkiem byłam w bibliotece (dobra, to żart), ale przypadek trafił, że na półce leżała jego powieść słusznych gabarytów. Wyznaję skradło moje serce już od pierwszego wejrzenia, a podobno miłość od pierwszego spojrzenia nie istnieje… Yhmmm… W kwestii książek jednak istnieje, a Wyznaję ma okładkę cudną. Książkę wypożyczyłam i przepadłam z kretesem. Musiałam ją jednak oddać z ciężkim sercem, ale mocnym postanowieniem, że muszę ją mieć na własność. Od tego czasu mam na własność wszystkie książki Cabré’go i stoją na honorowym miejscu w moim domu. 

Jaume Cabré w powieści Jaśnie pan przenosi czytelnika do Barcelony pod koniec roku 1799. W pokoju hotelowym zostaje znaleziona śpiewacza, zwana słowikiem z Orleanu.

„Wieść gminna głosiła, że ta śpiewająca żabojadka; o, to żabojady śpiewają? Tak. No i właśnie ją pocięli na kawałki. Do diaska! Daję słowo! Coś takiego! Gdzie? Tutaj. Tutaj? Tak, w hotelu.” (s. 65)

„Marie de l’Aube Desflors, urodzona w Narbonie, aż do października roku dziewięćdziesiątego trzeciego znana jako słowik z Paryża, kiedy musiała uciekać gdzie pieprz rośnie, przechrzczona przez Bonapartego na słowika z Orleanu, leżała teraz na łożu wykrwawiona. Ani pokrojona na kawałki, ani poćwiartowana. Nawet jej nie odcięto dekapitacji. Jedna czysta rana zadana nożem na wysokości serca i przerażające cięcie na szyi – niczym ponury uśmiech – jakby ktoś próbował wyszarpać jej struny głosowe. Don Rafel westchnął z ulgą. Nie było to takie straszne. A na dodatek przyjemnie się oglądało obnażoną kobietę, co się będziemy oszukiwać.” (s. 70)

Pierwsze i ostatnie oskarżenie pada na młodego chłopaka, poetę, który spędził ze śpiewaczką przyjemne i namiętne chwile. Niestety, chwile te zaważą na jego przyszłości i jego los zostanie spleciony z losem prezesa Trybunału Królewskiego. Don Rafel Masso i Pujades to człowiek ogarnięty obsesją władzy, astronomii i pociągiem do pięknych, młodych kobiet.

Uwielbiam powieści Cabré’go. Są to powieści, w których jedna historia przeplata się z drugą, początkowo ze sobą nie powiązanymi. Stopniowo autor odkrywa motywy, zdarzenia, fakty. Historie tworzą w sumie jedną spójną całość. Nie inaczej było tym razem. Jaśnie pan dostarczył mi wyśmienitej lektury, która bardzo szybko się kurczyła pomimo pokaźnej objętości. Tak napisane historie nie powinny się kończyć nigdy!

Jaśnie pan to najlżejsza z książek tego autora w porównaniu do Wyznaję. Wyznaję to majstersztyk prowadzenia i przechodzenia jednej narracji w drugą. Czytelnik musi uważać, czasem wracać, pilnować, by nie zgubić się w trakcie lektury. Wyznaję to książka wymagająca, ale oddająca z nawiązką radość odkrywania historii wykreowanych przez Cabré’go. To powieść poezja! Ale, ale… w żadnym razie Jaśnie Pan mnie nie rozczarował. Czuć, że to Cabré, Cabré leżejszy, ale równie wyśmienity.

Mam wrażenie, że Cabré to mistrz jeśli chodzi o tworzenie klimatu epoki, w Janie panu klimatu Barcelony, wplątanie życia bohaterów, ich namiętności, intryg, tajemnic w XVIII-wieczną Barcelonę. Krótko: wszystko gra, wszystko pasuje, pozostaje tylko czytać. Powieści Cabré to czytelnicza uczta! Kupujcie, wypożyczajcie i czytajcie!

A ja już się nie mogę doczekać najnowszej powieści… Cień eunucha ma premierę 18 maja. Księgarnio przybywam!

„W bibliotece uniwersyteckiej błąkał się między regałami, wśród tysięcy książek, delektując się zatęchłym zapachem skór, płótna i wysychającego papieru niczym wonią egzotycznych kadzideł. Czasem przystawał, sięgał na półkę po któryś z tomów i trzymał go przez chwilę w dłoniach wciąż nieprzywykłych do grzbietów, okładek i stronic, które nie stawiają im żadnego oporu. Potem przeglądał książkę, czytając przypadkowe ustępy, a jego sztywne palce chwytały papier z wyjątkową ostrożnością, jakby się bał, że niezgrabnymi dłońmi mógłby zniszczyć to, co odkrył z tak wielkim wysiłkiem.” 

Tytułowy Profesor Stoner urodził u schyłku XIX wieku w ubogiej, rolniczej rodzinie. Był jedynakiem i miał po rodzicach przejąć gospodarstwo. Ojciec dowiedziawszy się o nowym kierunku wysyła go na studia, by uczył się na Wydziale Rolnictwa. Stoner porzuca jednak obrany kierunek ponieważ zakochuje się w angielskiej literaturze.

„Przeszłość wyłaniała się z ciemności, a ludzie wstawali z martwych prze jego oczami. Potem przeszłość i umarli przenikali do teraźniejszości, wplatając się między żywych, a on przez krótką chwilę doznawał wizji zbyt silnej, by potrafił się od niej uwolnić, nawet gdyby tego pragnął. Albo kroczył przed nim Tristan z piękną Izoldą u boku, albo Helena prowadziła sprytnego Parysa, a na ich twarzach mimo ciemności wyraźnie dostrzegał gorycz konsekwencji popełnionych czynów.”

Autor pozwala płynąć czytelnikowi poprzez kolejne zdarzenia z życia Stonera.  Książka ta jest mądra, przejmująca, miejscami melancholijna, refleksyjna, ale też pełna czułości i miłości ojcowskiej. Życie Stonera pochłania i wchłania, uczestniczmy w nim, nie zgadzamy się z jego wyborami lub popieramy w całości. Czytając tę książkę zaprzyjaźniamy się z głównym bohaterem, który zostanie z nami po skończonej lekturze.

„(…) na końcu kochamy inaczej niż na początku, a miłość nie jest celem tylko procesem, w którym jeden człowiek próbuje poznać drugiego.”

Zakończenie powieści jest idealne, które można porównać do klamry spinającej wszystkie zdarzenia w całość. Pomimo niedużych rozmiarów (niecałe 300) mam wrażenie jakbym przeczytała na jednym wdechu ponad tysiąc stron!

„Profesor Stoner” to książka doskonała! To powieść z rodzaju tych, które chce się czytać bez przerwy.

Rada: wstęp dobrze ominąć i przeczytać już po skończonej lekturze. Zastosowałam się do tej wskazówki i przekazuję dalej

Po prostu kocham Scarlett i Rhetta.